Teşkilat-ı Esasiye Kanunu- 1921 Anayasası

Devrim Tarihi Mehmet Selçuk 25 Aralık 2020

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu- 1921 Anayasası

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu yani bir diğer deyişle 1921 Anayasası Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk anayasası olması bakımından tarihimizde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. 23 maddelik kısa bir anayasa olan Teşkilat-Esasiye Kanunu içerisinde temel hükümleri içermekteydi. Bu sebeple geniş kapsamlı bir yapıda değildi. 1923 yılında Cumhuriyetin ilanına kadar TBMM’nin genel işleyiş çerçevesini çizmiştir.

Fakat Teşkilat-ı Esasiye neden kabul edilmiştir veya neden gereklidir? Diye sorarsanız şöyle cevap verebiliriz; Yeni kurulan Türkiye ve yetki sahibi olan TBMM halifelik ve padişahlık gibi otoriteleri reddetmiştir. Bu da yeni bir devletin kurulduğunun ifadesidir. Yeni bir devlete de yeni bir anayasa gerekiyordu. Bu sebep fazla da vakit olmadığından temel esasların yer aldığı 1921 Anayasası yani Teşkilat-ı Esasiye kanunu kabul görmüştür.

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun İçeriği

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun ilk üç maddesinde ‘Egemenliğin kayıtsız şartsız milletin olduğu’ hükmü hakimdir. Bununla beraber ‘Türkiye devletinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yönetileceği’ de belirtiliyor.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Teşkilat-ı Esasiye kanunu yani anayasalar üzerinde görüşmelerinde özellikle ‘Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir’ maddesi üzerine diğer vekiller tarafından fazlaca durulmuş ve tartışma konusu olmuştur. Mustafa Kemal Atatürk ise oldukça önem verdiği ve Teşkilat-ı Esasiye Kanunu 2. Maddesi olan bu maddeyi kürsüye çıkarak açıklamıştır. Günümüzün Türkçesi ile Mustafa Kemal Atatürk’ün sözleri şu şekildedir:

‘Bir defa 1. Maddedeki ifadenin anlamı egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğudur ama ondan sonra da halkın kaderini doğrudan doğruya ve fiilen yönetmesine dayalı bir yönetim düzeninin izleneceği belirtiliyor. Öyleyse halkın kaderini doğrudan doğruya ve fiilen elinde tutmasının çok geniş bir anlamı vardır. Bunların her birini ayrı ayrı belirlememiz ve sınırlamamız gerekir, bu belirleme ve sınırlamaya giriştiğimiz vakit bunun başlangıcı yüce meclisinizdir. O nedenle Yüce Meclisinizin de yetkisinin çok açık bir şekilde halk tarafından bilinmesi gereklidir. Yoksa genel olarak kayıtsız ve şartsız olarak başlayan cümle Yüce Meclisimizin yetkisini anlatmaya yetmez. ‘

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu – 1921 Anayasası Esasları

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun esaslarını şu şekilde sıralayabiliriz:

  • 1. Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
  • 2-Yasama, yürütme ve yargı güçleri Meclis’e aittir.
  • 3-Din ve şeriat işlerini yürütmek TBMM’nin görevidir.
  • 4-Padişah ve halifeliğin geleceği meclisin vereceği karara göre olacaktı.


Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler