Tarih Biliminin Yöntemi

Tarih Bilimi Mehmet Selçuk 26 Kasım 2020

Tarih Biliminin Yöntemi hakkındaki bu yazıda tarihin basamakları ,yazılı ve sözlü kaynaklar gibi konular ele alınmıştır. Sosyal bilimler de diğer pozitif bilimler gibi araştırma yöntemlerine sahiptir. Ancak tarih biliminde, pozitif bilimlerden farklı olarak “kanun” yoktur, tekrarlanamaz, deney ve gözlem bulunmaz. Tarih yazım aşamasına gelmeden önce araştırmacının yapması gereken bazı işlemler vardır. Tarih biliminin yöntemi işlem basamakları şunlardır;

  • Tarama
  • Tasnif
  • Tahlil
  • Tenkit
  • Terkip

Tarih yazımında, öncelikle konu saptanır. konu saptanmasından sonra konu hakkında kaynak taraması yapılır. Türkiye’de, kütüphanelerde yaygın olarak “dewey onlu sınıflama sistemiyle kitap tasnifi yapılmıştır. John dewey, “tarih” alanında kod olarak 900-999 sayı aralığını kullanırken ” yakın doğu ve Türk tarihi” için kod numarası olarak 956’yı kullanmıştır.

Tarih Bilimi Yöntemi

Tarama

Araştırma konusuyla ilgili kaynakların toplanması aşamasıdır. Olayın geçtiği döneme ait ve olayla ilgili her türlü bulgu, birinci elden kaynak olarak adlandırılmaktadır. Ferman, emirname, anlaşma, metni, taş yapıt vb. belge ve bulgular “birinci elden kaynak ” değeri taşımaktadır. Olayın geçtiği dönemle doğrudan ilgili olmayan veriler ve araştırma eserleri ise “ikinci elden kaynak olarak adlandırılmaktadır. Hikâye, efsane, destan, menkıbe gibi sözlü eserler “ikinci elden kaynak” değeri taşımaktadır.

Yazılı Kaynaklar: para, mühür, ferman, berat, hüküm, adaletname, takvim, yıllık, anallar kitap, kitabe, tapu…

Sözlü Kaynaklar: menkıbe, destan, mani efsane, fıkra, hikaye, tarihi şiir, atasözü. Geçmiş dönemlerden dilden dile aktarılarak günümüze gelen “sözlü kaynaklar”

Kalıntılar: kazılar sonrasında elde edilen her türlü arkeolojik buluntular; lahit, balbal, çanak, madalya, mühür, dolmen…

Çizili, sesli, görüntülü kaynaklar: fotoğraf, mağara resimleri, harita, bant ses kayıtları, video, cd, dvd görüntüleri…

Tasnif (Sınıflandırma)

Belge ve kaynak eserler zaman ya da konu alanlarına uygun olarak kendi içerisinde sınıflandırılır. Bu safhada eserin yazım planı yapılır.

Tahlil (Çözümleme)

Toplanan verilerin kaynak değeri açısından yeterliliği incelenir. Verilerin tarafsızlığı, güvenilirliği ele alınarak yazıma hazır hale getirilir.

Tenkit (Eleştiri)

Yapılan kaynak incelemesinden sonra kitaplarda, konu hakkında farklı görüş ve önerilerinin bulunduğu görülebilir. Bu farklılıklar tarih yazımında doğru bilgiye ulaşılmasını zorlaştırır. Doğru bilgiye ulaşmak için toplanan kaynaklar eleştirel süzgeçten geçirilir.

Dış tenkit safhasında bir eserin adı ve yazarı, eserin yazılış tarihi ve eserin yazıldığı yer belirlenir. Eserin, en güvenilir olanı yazar tarafından kaleme alınanıdır. Orijinalinin bulunamaması halinde ona en yakın olanına ulaşmak gerekir. Ana nüshaya en yakın çoğaltma metni bulmak için ” tenkitli metin” uygulaması gerçekleştirilir, karşılaştırmalar yapılır. Tenkitli metin ” iç tenkit” safhasında uygulanmaktadır.

Terkip (Sentez)

Elde edilen tüm bilgiler gözden geçirilir. Toplanan verilerin nerelerde kullanılacağı tespit edilir. Eksik ve fazla bilgilerin incelemesi yapılır.

#Tarihin Yöntemi #Türkçe tarih dersleri sitesi
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler