PANTEİZM VE VAHDED-İ VÜCUD ARASINDAKİ FARKLAR

Tarih Bilimi Mehmet Selçuk 17 Kasım 2020

Din Felsefesi

Din felsefesi insanlığın varoluşsal hareketini sorgulamak için ortaya çıkan bir tür rasyonelleştirme sağlayan bir felsefe dalıdır. Dini ele alan tek disiplin din felsefesi değildir. Aynı zamanda teoloji dini ve tanrıyı konu alır. Bu yaklaşımlara biraz yakından bakalım.

Panteizm

Panteizm 17.yüzyıl filozofu BaruchSpinoza’nın çalışmalarından dolayı bir felsefe ve teoloji olarak modern çağda popüler olmuştur. Bu yaklaşımın başlıca özelliği diğer din felsefesi yaklaşımlarından farklı olarak tanrıyı bire indirgemiyor ve onu tüm evrende algılamaya çalışıyor olmasıdır. Panteizme göre Tanrı her şeyde, tüm doğada, insan hayatında vardır.

Vahded-i Vücud

Bu düşünceye göre yaratan ile yaratılanın tek ve ”bir” olduğu kabul edilir. Kendiliğinden var olan varlık(vücud) birdir; o da Hakk Teala’nın varlığıdır. Bu varlık çoğalma, bölünme, yenilenme, değişme kabul etmez. “Vahdet-i vücud” tabiri bu düşüncenin en büyük sözcüsü olan Muhyiddinİbn Arabi‘nin eserlerinde bu tabir ile ifade edilmez. İfadeyi ilk kullanan, İbn Arabi’nin öğrencisi SadreddinKonevi‘dir.Vahded-i Vücud düşüncesinin dayanaklarından birisi ”Varlık Hak’tır” önermesidir fakat Vahded-i Vücud anlayışının asıl meselesi Tanrı-alem ilişkisini açıklamaktır. Başka bir deyişle birlik ve çokluk ilişkisinin açıklanması ve birlikten çokluğun nasıl çıktığı sorularının arayışıdır.

Panteizm ve Vahded-i Vücud Arasındaki Temel Farklar

Panteizmi biraz hatırlayacak olursak tanrı tüm evrendedir diğer bir deyişle Tanrı her şeyde vardır. Dolayısıyla bu düşünce Tanrının bütünlüğünü maddi sıfatlar ile tasavvur ediyor. Vahded-i Vücuda bakacak olursak Tanrı tek gerçek olan yaratıcı öz’ün parçalanıp, çoğalma gibi maddi özelliklerden arındırılmış haliyle tasavvur edilmesidir. Bu iki düşünce arasındaki bir diğer fark ise Panteizm, felsefe eksenli bir düşünceyken Vahded-i Vücud vahiy ve tasavvuf eksenli bir anlayıştır. Panteizm düşüncesinde alem tanrıdır tanrıda alemdir. Oysaki Vahded-i Vücud anlayışında ikilik yoktur. Alem yoktur sadece Tanrı vardır. Diğer bir bakış açısı ise Panteizm de var olan şeyler gerçekten vardır. Vahded-i Vücud da ise var olan ve görünen şeyler Tanrının birer yansımasıdır.

Tasavvuf düşüncesinde, yaratanla yaratılanın tek kaynaktan geldiğini ve “bir” olduğunu savunan görüştür. Vahdet-i vücut, panteizmdeki gibi tek hakikatin parçalandığını savunmaz. Materyalist panteizm veya monizm gibi ilk ilke ile evrendeki her şey arasında maddî bir bütünlüğü tasavvur etmez ve savunmaz.

#panteizm #Türkçe tarih dersleri sitesi #vahdedivücud
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler