Orhun Anıtları

Eski Türk Tarihi Mehmet Selçuk 15 Kasım 2020

Orhun Anıtları , Göktürk Yazıtları Türkler ‘in ilk alfabesi olan Göktürk Alfabesi ile Göktürkler tarafından yazılmıştır. Orhun Anıtları Tonyukuk, Kültigin, Bilge Kağan adına dikilmiştir. Tonyukuk, kendi adına dikilen anıtı kendisi yazmıştır. Diğerlerini Yolluğ Tigin yazmıştır. Türk kelimesi ilk kez burada geçmiştir.

Orhon Anıtlarını 25 Kasım 1883 Danimarkalı dilbilimci Wilhelm Thomsen çözmüştür.

Orhun Yazıtları Müzesinde bulunan Kültiğin Yazıtı, Karakurum, Moğolistan
Orhun Yazıtları’ndan olan Kültiğin Yazıtı,

İçeriği

Orhan Anıtında kullanılan Orhon harfleri 38 harften oluşmaktadır. 34 ü sessiz 4 tanesi seslidir. Uygurlar, Uygur alfabesini Soğdlardan almış kendine özgün hale getirmiştir. Sağdan sola yazılır.

Orhon Yazıtları Türk tarihi ve edebiyatının ilk yazılı belgesidir. Yazıtlar 1889 yılında Moğolistan’ın Orhun Vadisi’nde bulunmuştur. Yazılışları MS.8.yy’a dayanmaktadır. Kül Tigin yazıtı 732, Bilge Kağan Yazıtı ise 735 yılında yazılmıştır.

Orhun Yazıtları Türklerin İslamiyet’i kabulünden önce yazılmış, Türk tarihi ve kültürü açısından önemli bir eserdir. Yazıtlarda Türklerin yabancıların siyasetine karışmasıyla bozulduğu, devlet kademelerinde bilgili ve işin aslı olmayan kişilerin getirilerek devlet yönetim düzeninin bozulmasını , ahalide hoşnutsuzluğa sebep olduğu ,yabancı kültürün Türk kişiliğini kaybettirdiğini uygun bir anlatımla belirtmiştir. Bu yazıtlar kağanların ulusuna hesap vermesidir.

Orhun alfabesini çözen Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen.

Moğol İlhanlı Devlet adamı ve tarihçisi, Ata Melik Cuveyni, 13.yy’da Tarih-i Cihangüşa adlı eserinde Orhun Yazıtlarından bahsetmiştir. Danimarkalı Messerschmidt (Mesırşmit) ise 1721 yılında bu eseri görerek Avrupa bilim camiasına tanıtmıştır.

Orhun Yazıtlarının bir yüzü Orhon , diğer bir yüzü de Çin harfleriyle yazılmıştır.

Eser gelecek nesillere öğüt ,nasihatler vererek siyasetname özelliği taşımaktadır. Çin ile olan siyasal ilişkilerden söz etmektedir. Milliyetçi, Bağımsız , demokratik devlet anlayışlarına uygun özelliklerden söz eder. Yerleşik hayata geçmeme, hukukun üstünlüğünü ve eşitliğini benimseme gibi özellikleri anlatır.

Yazıtlardan Örnekler

Tonyukuk yazıtının sanal ortama geçirilmiş hali.

Bilge Kağan Yazıtından

 “Türk Oğuz Beyleri, işitin! Üstte gök çökmedikçe, altta yer denizi delinmedikçe, ilini töreni kim bozabilir?

Ey Türk ulusu! Kendine dön. Seni yükseltmiş Bilge Kağan’ına, özgür ve bağımsız ülkene karşı hata ettin, kötü duruma düşürdün. Ulusun adı, sanı yok olmasın diye, Türk ulusu için gece uyumadım, gündüz oturmadım. Kardeşim Kül Tigin ve iki Şad ile ölesiye, bitesiye çalıştım… “

  • Üze teŋri basmasar asra yir telinmeser Türk bodun iliŋin törüŋün kim artatı udaçı erti.

“Üstte gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ilini, töreni kim bozabilecekti?”

#Türkçe tarih dersleri sitesi
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler