KUTADGU BİLİG

Kimdir? Mehmet Selçuk 25 Ekim 2020

Kutadgu Bilig’in Kahire nüshasının ilk iki sayfası

Mutluluğa Ulaştıran Bilgi anlamına gelen Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış Türk-İslam edebiyatının ilk eseridir.

Kutadgu Bilig sadece edebi bir eser değil aynı zamanda siyasetname niteliğinde olduğundan tarihsel bir nitelik de kazanmaktadır.

Uygur alfabesiyle yazılmış olan Kutadgu Bilig ilk Siyasetname niteliği taşıyan eser olması sebebiyle de önemlidir.

Yusuf Has Hacip

Yusuf Has Hacip

Tam olarak hakkında pek bilgi sahibi olmamızla birlikte Karahanlılar zamanı yaşamış olduğunu biliyoruz. M.S. 1017-1019 yılları arasında doğduğu rivayet edilmekle birlikte Balagasun’da doğmuştur. İyi bir eğitim almış Arapça, Farsça öğrenmiştir.

Yusuf Has Hacib, astronomi öğrenmek isteyenlerin, öncelikle geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söylemiştir: “Aritmetik ve cebir, insanı kemâle ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.”

Yusuf has hacip in Türk edebiyatına bazı katkıları olmuştur. Bunlar: Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmış, ilk nazım şekli olan mesneviyi o kullanmıştır.1077 yılında Kaşgar ‘da vefat etmiş, türbesi de orada bulunmaktadır.

İçerik ve Özellikler

Kutadgu Bilig siyasetname özelliği taşımakla birlikte Türk atasözleri kullanarak anlatımı desteklemiştir.

Eser mesnevi tarzında aruz ölçüsüyle Karahanlı Türkçesi ile yazılmıştır.

Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra bilinen ilk yazılı eser olma özelliği taşır.

Kutadgu Bilig’i  Uygurca olan ilk nüshası 1439’daHerat’da   bulunmuştur. Bulunan ikinci bir nüshası Arapça’dır. Kitabın ilk baskısı 1900’de Radloff tarafından yapılmıştır.

Kutadgu Bilig Karahanlı hükümdarı Uluğ Buğra Kara Han’a sunulmuş anlatılmak isteneler 4 sembolik kişilik üzerinden anlatılmıştır. Kün Toğdı, hükümdardır ve adaleti (kanun)temsil eder. Ay Toldı, vezirdir ve devleti, iktidarı temsil eder. Ögdilmiş, vezirin oğludur ve aklı temsil eder. Odgurmuş, vezirin kardeşidir ve akıbeti temsil eder.

Eserde hükümdarın halka halkın hükümdara karşı görev ve sorumluluklarından söz edilmektedir.

Uygur alfabesiyle yazılan Kutadgu Bilig

Kutadgu Bilig adını şu beyitlerle açıklamıştır.

Kitabın adını Kutadgu Bilig koydum; Okuyana kutlu olsun ve ona yol göstersin.

Ben sözümü söyledim ve kitabı yazdım; bu kitap uzanıp, her iki dünyayı tutan bir eldir.

İnsan her iki dünyayı devletle elinde tutarsa; Mes’ud olur, bu sözüm doğrudur.

Kutadgu Bilig’den bir kısım:

Kitabıma, okuyana mutluluk getirsin, ona doğru yolu getirsin diye Kutadgu Bilig adını koydum. Ben sözlerimi söyledim, düşüncelerimi yazdım. Bu kitap her iki dünya için de doğruyu gösteren bir rehberdir, yardımcı bir eldir. Dosdoğru bir söz söyleyeyim size: Her iki dünyayı da devletle elinde tutabilecek kişiden daha mutlu kimse yoktur. Önce Gündoğdu’yu tanıtayım. O hükümdardır, doğru yasayı (töre) temsil eder. Aydoldu ile mutluluk güneşi doğar, o da mutluluğun (kut)temsilcisidir. Öğüdülmüş aklı, Odgurmuş akıbeti temsil eder. Ben sözlerimi bu dört değer (doğru yasa, mutluluk, akıl, akıbet) üzerine kurdum. Okuduğunda anlayacaksın, dikkat et.

#Kutadgu Bilig #Türkçe tarih dersleri sitesi
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler