Rusya’nın Öldürücü Darbesi :Küçük Kaynarca

Osmanlı Tarihi Mehmet Selçuk 13 Ekim 2020

    Antlaşmalar yüzyıllar boyu devletlerin, imparatorlukların kaderini belirlemiştir. Osmanlı imparatorluğu 622 yıl hakimiyet sürmüş ve bu süreçte pek çok antlaşma yapmıştır. Yapılan antlaşmalardan bazıları lehine bazıları ise aleyhine olmuştur. Küçük Kaynarca Antlaşması Osmanlı’nın aleyhine olan Rusya ile yapılmış bir antlaşmadır. Sonuçları Osmanlı açısından ağır olan bir antlaşmadır.

  Osmanlı İmparatorluğu 17.yy’a kadar hep kazanan taraf olmuştu. Üstünlük Osmanlı Devletindeydi.Ama 17.yy.’dan sonra birtakım değişmeler meydana geldi ve Osmanlı bu değişimlerle birlikte bir gerileme sürecine girdi. İlk diplomatik gerileme belirtisini 1606 Zitvatarok Antlaşması ile görüyoruz. Antlaşma Avusturya ile yapılmıştır. Osmanlı kendini her zaman diğer devletlerden üstün görmüştür. Örneğin kutsal roma germen imparatoru Osmanlı sadrazamına denkti. Ama bu antlaşma ile kutsal Roma Germen İmparatoru Osmanlı padişahına denk sayıldı. Bu antlaşma için devletler arası hukuka uygun ilk antlaşma diyebiliriz.

   KARLOFÇA İLE ÇÖKÜŞE

1699 yılında meydana gelen ve 16 yıl süren savaş sonucunda Avusturya Lehistan Venedik ve Rusya ittifakına karşı Karlofça Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma da İngiltere ile Felemenk devletleri arabulucu olmuştur. Antlaşmayla birlikte Osmanlı devleti doğu Avrupa’dan ve balkanlardan yavaşça çekilmiş ve Osmanlı ilk defa toprak kaybı yaşamıştır.

  1718 ‘de Pasarofça 1739 ‘da Belgrad barışı gibi antlaşmalar yapılmış ve Belgrad Antlaşması’nda Osmanlı savaş meydanında başarılı olsa da diplomatik manada yabancı bir devletin tasavvufu altında imzalamıştır. Bu barış ile Osmanlı devlet adamlarına yeniden güven gelmiş ve Osmanlı yeniden üstünlük sağlamıştır. Osmanlı her ne kadar 1739’ da toparlanmış gibi görünse de  bu yüzyılda artık dengeler yeniden değişmeye başlamıştır.

SAVAŞIN SEBEBİ

   Osmanlı’nın komşuları Avusturya, Rusya, Prusya gittikçe güçlenmiş amaçları ise Lehistan’ı paylaşmaktı. Rusların Lehistan’ın iç işlerine karışması neticesinde Leh ileri gelenleri Osmanlı’dan yardım istemiş ve böylece savaşın ucu Osmanlı’ya da dokunmuştur. Savaşın asıl nedenine bakacak olursak Rusların Lehler’in iç işlerine karışmaları ve kendi nüfuzu altına alma çalışmaları, Kırım ve Osmanlı topraklarına işgali gibi nedenlerle Osmanlı Rusya’ya savaş ilan etmiştir. Osmanlı Rusya’ya savaşı haklı sebeplerle ilan etse de daha hiçbir hazırlık yapılmamıştı.  Savaş 4 yıl sürmüş ve Osmanlı ağır tahribatlar ve kayıplar yaşamıştır. Ruslar Kırım’ı işgal ederek Tuna Nehri’ne kadar ilerlerken Osmanlı topraklarını ağır tahribata uğrattılar. Osmanlı’da meydana gelen askeri disiplinsizlik, isyan ve yağmalama hareketleri, iaşe ve nakliyat sorunları ve Müslim ve Gayrimüslim halkın hoşnutsuzluğu Osmanlı’da yeni çözülme sürecini de beraberinde getirmiştir. Osmanlı çok ağır bir yenilgi almış ve Avrupa devletleri Osmanlı’ının böyle bir yenilgi alacağını tahmin edememişlerdir.

   Meydana gelen Osmanlı- Rus Savaşı neticesinde 26 Temmuz 1774 de Küçük Kaynarca Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma o zamana kadar imzalanan en ağır antlaşmadır. Osmanlı çok büyük tavizler vermek zorunda kalmıştır.

   Küçük kaynarca antlaşması 28 madde ve sonradan eklenen 2 ek maddeden meydana gelmektedir. Maddeler hazırlanırken Rusların isteklerine göre hazırlanmıştır. Osmanlının pek söz hakkı olmamıştır. Osmanlı bu antlaşmayla birlikte pek çok toprak kaybetmiş, kendinden çok ödün vermiştir. Osmanlının verdiği tavizler den birkaçı şunlardır:

Bu anlaşma ile yabancı devletlerin Osmanlının iç işlerine karışma hakkı elde etmiştir.

Rusya Osmanlı ‘daki Ortodoks Rum tebaanın himaye hakkını elde etmiştir.

Kırım bağımsız olmuş ve dini yönden Osmanlı’ya bağlı kalmıştır.

Rusya istekilerini Osmanlı’ya kabul ettirmiştir.

Antlaşmanın sonuçları

1)  18.yy. kadar Osmanlı’nın eşiti kabul edilmeyen, muhatabını Kırım üzerinden halleden Osmanlı Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya Osmanlı’ya üstünlük sağlamış ve baskın bir rol olmuştur. Osmanlı -Rus ilişkilerinde Osmanlı geri planda kalmış Rusya öne çıkmıştır.

 2)    Osmanlı artık hücumdan savunmaya geçmiş, amacı ise elinde kalan toprakları korumak olmuştur. Osmanlı sadece siyasal değil ekonomik yönde de ağır darbe vurmuştur. Osmanlı Rusya’ya ağır bir tazminat ödemek durumunda kalmıştır.

3) Küçük Kaynarca ile konsolosluk açma hakkı elde eden Rusya Balkanlar’da açtığı konsolosluklarla Balkan halkı ile yakın iletişim kurdu ve böylece Panslavizm politikasının güçlenmesine yol açtı.

4)Antlaşmadan sonra ilk olarak Rusya Kırım üzerinde üstünlük çalışmalarına başladı. Bir sonraki hedefi olan Eflak- Boğdan’da nüfuzunu artırtma çalışmalarına başladı. Osmanlı Kırım’ın ilhakına engel olamadı ve 1873 ‘de Rusya tamamen Kırım’ı ilhak etti ve Eflak- Boğdan daha önemli bir hale geldi.

#küçük kaynarca #Türkçe tarih dersleri sitesi
Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler