GILGAMIŞ DESTANI

Eski Türk Tarihi Mehmet Selçuk 5 Kasım 2020

Gılgamış destanı tarihte bilinen en eski destan olma özelliği taşır. Destanın ana karakteri olan Gılgamış bir Sümer kralı ve yarı tanrı -insandır.

Gılgamış destanı : Gılgamış adlı kişinin ölümsüzlük serüvenini anlatmaktadır. Gılgamış destanının bu kadar önemli olmasında ki bir diğer etken Tufan olayına destanda yer verilmesidir.

Gılgamış

Eski Mezopotamya terakota kabartması (y. MÖ 2250-1900), Gılgamış Destanı‘nın VI. tabletinin bir bölümünde anlatılan Gılgamış’ın Gök Boğası‘nı öldürdüğünü sahneyi göstermektedir.

Gılgamış, bir Sümer kenti olan Uruk(Irak-Worka)’un kralıdır. Gılgamış, Tufandan sonra MÖ.2650 yılları civarında Uruk’ta hüküm süren ilk hanedanın beşinci kralıdır.

Annesi bir tanrıça olan Ninsun (bilgeliği ile ünlü), babası ise Lugalbanda’dır. Gılgamış yarı tanrı yarı insandır.

Gılgamış destanı Sümerlerden Babillere oradan da Asurlulara geçer. Hititçe, Hurrice başta olmak üzere diğer dillere çevrilir. Destanın en iyi bilinen kopyası Asur kralı Asurbanipal’in kütüphanesinde bulunmaktadır.

Destan Akadça yazılmış uzun bir şiirdir. Ninova versiyonu 12 tabletten oluşmakla birlikte 12. tablet çok daha sonradan destana eklenmiştir.

İngiliz Asurolog George Smith

Orta Asur döneminde Ninova versiyonu olarak bilinen Gılgamış Destanı MÖ.1200 de yeniden yazıya geçirilir. Ninova’da bulunan bu destan Sin-lekke-unnini tarafından yazıya geçirilmiştir.

1849 yılında Austen Henry Ninova kazılarında Asur kralı Asurbanipal’in kütüphane kazılarını gerçekleştirmiş, 1870’lerde ise British Museum’de Assurolog olan George Smith destanın 11. tableti olan Tufan’ı ilk kez yayınlamıştır.

Destanda Adı Geçenler

Enkidu: hayvanlar arasında büyümüş, Uruklu bir kadın tarafından kente getirilerek Gılgamış ile arkadaş olan ve onun serüvenlerine katılan kişidir.

Humbaba: Sedir ormanlarının gözcüsü olan , tanrı soyundan gelen dev bir yaratıktır.

Ut-Napiştim: Sümer kaynaklarında bilge kral olarak geçer. Tanrı Ea(Sümer’de Enki)’nın yardımı ile bütün canlıların tohumunu Tufan’dan yok olmaktan kurtarmıştır. Tanrılar onu ölümsüz kılıp güneşin doğduğu yer olan Dilmun’a yerleştirirler.

Destan

Gılgamış uruk şehri kralıdır. Tanrıça Arura Gılgamış’la başa çıkması için Enkidu’yu yaratır. Enkidu Uruk kentine gelir ve Gılgamış’la mücadele ederek arkadaş olur. Gılgamış Sedir ormanlarında kereste getirmek ve Humbaba’yı öldürmek ister. Enkidu ise onu vazgeçirmeye çalışır. En sonunda yola koyulmak için hazırlık yapar ve yolculuğa çıkarlar. Gılgamış’ın annesi de Tanrı Samaş’a oğlunun bu yolculuktan sağ salim gelmesi için dua eder. Destan Gılgamış’ın yolculuk sırasında gördüğü düşler ve sedir ormanlarına geliş sürecini anlatarak devam eder. Ormanda Humbaba ile karşılaşırlar. Humbaba’yı öldürüp ormanda kesmiş oldukları Sedir ağaçlarını Nippur’a götürmek için hazırlık yaparlar.

Uruk’a döndükleri sırada tanrıça İştar Gılgamış’a aşık olur. Gılgamış’da İştar’ı geri çevirince İştar sinirlenir ve Gök boğasını Uruk’a gönderir. Enkidu ile Gılgamış bu boğayı öldürürler. Tanrılar Humbaba ve boğayı öldürdüğü için Enkidu’yu ölüme mahkum ederler ve Enkidu ölür. Enkidu ölünce Gılgamış umutsuzluğa kapılır ve ölümden kaçarak kendisini çöllere atar. Artık ölümsüzlüğü aramak amacıyla yollara düşmüştür. Bu yolda Akrep Adamlara denk gelir ve Ut-Napiştim’i aradığını söyler. Sonra Gılgamış İçkici Başı Siduri ile karşılaşınca ona umutsuzluk ve ölümden nasıl korktuğunu anlatır. Siduri ise ona tanrıların ölümsüzlüğü tek bir kişiye verdiğini ve onunda Ut-Napiştim olduğunu söyler. Gılgamış Ut-Napiştim’e ulaşmak için önce kayıkçı Urşunabiyi bulur ve onun yardımı ile Dilmun’a ulaşır. Ut-Napiştim tufan olayının anlatarak onu bir dayanıklılık sınavından geçirir. Gılgamış’a denizin dibinde dikenli bir ot olduğunu ve onu alabilirse ölümsüzlüğü elde edebileceğini söyler. Gılgamış otu alır ancak tam yukarı çıkarken otu bir yılana kaptırır.

#Gılgamış #Tufan #Türkçe tarih dersleri sitesi
Yorumlar
    Neslihan

    6 Kasım 2020

    Yağmur hocam emeğinize sağlık yine çok güzel bir yazı yazmışsınız ❤️❤️❤️💓💓💓


Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler