DİVANÜ LUGĀTİ’T-TÜRK

Kimdir? Mehmet Selçuk 21 Ekim 2020

Dîvânü lugāti’t-Türk’ün mukaddimesi 

Divanü Lugati’t- Türk Kaşgarlı Mahmut tarafından 11.yy’ da Araplara Türkçe öğretmek amacıyla hazırlanan bir eserdir. Şu ana kadar bilinen en eski Türkçe sözlük olma özelliği taşımaktadır.

Kültür açısından bir hazine niteliği taşıyan Divanü Lugati’t- Türk sadece bir sözlük değil, toplum yaşamını bizim önümüze seren bir eserdir. Sadece edebiyat alanında değil tarih, sosyoloji gibi dallarda da başvuru kaynağı olarak kullanılmaktadır.

Kaşgarlı Mahmut

Tam adı Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed El Kaşgari olan Kaşgarlı Mahmut 11.yy’da yaşamış Türk diliyle ilgili çalışmalarda bulunmuştur.1008’de Kaşgar’da doğmuştur. Karahanlılar döneminde yaşamış soylu bir ailenin çocuğudur. Arapça, Farsça öğrenmiş eğitimini tamamladıktan sonra Türk diliyle ilgilenmeye başlamıştır. Yaklaşık 15 yıl kadar Türkler ‘in yaşadıkları yerleri gezmiş, görmüş onları tanımıştır. Bu gezileri bilgi amaçlı yapmıştır. Gezileri sırasında Türkçenin Hakaniye, Oğuz, Kıpçak, Argu, Kepenek şivelerini de öğrendi.

Bağdat’a gitmiş ve orada Divanü Lügati’t Türk eserini yazmaya başlamış ve orda yazmıştır. Eseri yazıp Bağdat’ta Halife Muktedî-Biemrillâh’ın oğlu Ebü’l-Kāsım Abdullah’a takdim etmiştir. Sonra Kaşgar’a geri dönmüş ve medresede dersler vermeye başlamıştır.

İçerik

Kaşgarlı Mahmut Dîvânu Lügâti’t-Türk‘e şöyle başlar

Esirgeyen, koruyan Allah’ın adıyla

Dîvânü lugāti’t-Türk’ün son sayfası

‘Allah’ın devlet güneşini Türk burçlarından doğurmuş olduğunu ve Türklerin ülkesi üzerinde göklerin bütün dairelerini döndürmüş olduğunu gördüm. Allah onlara Türk adını verdi. Ve yeryüzüne hâkim kıldı. Cihan imparatorları Türk ırkından çıktı. Dünya milletlerinin yuları Türklerin eline verildi. Türkler Allah tarafından bütün kavimlere üstün kılındı. Hak’tan ayrılmayan Türkler, Allah tarafından hak üzerine kuvvetlendirildi. Türkler ile birlikte olan kavimler aziz oldu. Böyle kavimler, Türkler tarafından her arzularına eriştirildi. Türkler, himayelerine aldıkları milletleri, kötülerin şerrinden korudular. Cihan hâkimi olan Türklere herkes muhtaçtır, onlara derdini dinletmek, bu suretle her türlü arzuya nail olabilmek için Türkçe  öğrenmek gerekir..”

Özellikleri

Bu sözlük Türk dilinin tarifini bize yapmaktadır. Özelliklerini ,kurallarını önümüze koyar.

Eser Türkçe’nin Arapçadan üstün olduğunu ortaya koymakla birlikte Türk dilinin zenginliğini ortaya çıkarır.

Eserde bir Türk dünyası haritası bulunur. Harita Türkler’in bulunduğu bölgeleri göstermek amacıyla çizilmiştir.

Divani Lügati’t Türk ayrıca sagu ,koşuk, destan ,sav gibi Türkçe metinlerden bahsetmektedir. Alper Tunga Destanı bu eserde bahsedilmiştir.

Eser  Karahanlı Türkçesi ile yazılmış olup 7500 ‘den fazla Türkçe eser içermektedir.

Dîvânü Lugāti’t-Türk’ün bilinen tek yazma nüshası Fâtih Millet Kütüphanesi’ndedir.1266 yılında Şam’da yaşayan müstensih Muhammed bin Ebû Bekir ibn Ebi’l-Feth es-Sâvî ed-Dimaşki tarafından yazılmıştır.

#Sözlük #Türkçe tarih dersleri sitesi
Yorumlar
    Neslihan

    21 Ekim 2020

    Hocam elinize sağlık çok güzel bir yazı yazmışsınız yine. Acaba bir sonra ki yazınızı Haçlı seferleri üzerine yazabilir misiniz rica etsem


  1. Yağmur Çiçek

    22 Ekim 2020

    Teşekkür ederim Neslihan Hanım. Haçlı Seferleri üzerine yazı yakın bir zamanda gelecek. Düşüncelerinizi merakla bekliyorum.


Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler