Amasya Protokolü

Devrim Tarihi Mehmet Selçuk 20 Aralık 2020

Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyeti’nin Sivas Kongresi’nde göstermiş oldukları duruş ve halkın desteğini yanına almaları ile İstanbul Hükümeti üzerinde oldukça etkili oldular. Bu sebeple 30 Eylül 1919’da Damat Ferit Paşa istifa ederek görevine son verdi. Damat Ferit Paşa’nın yerine ise Anadolu’daki milli birlik ve beraberlik ruhuna, milli mücadeleye karşı ılımlı bir tavır sergileyen Ali Rıza Paşa getirilmiş oldu. Damat Ferit Paşa’nın istifası ve yerine milli mücadeleye daha sıcak bakan Ali Rıza Paşa’nın getirilmesi Temsil Heyeti’nin İstanbul Hükümeti üzerinde almış olduğu ilk başarı olarak görülmektedir.  Görevine yeni gelen Ali Rıza Paşa ve arkadaşlarının yayımlamış olduğu beyannameyi olumlu bulması adına Amasya Protokolü yani bir deyişle Amasya Görüşmeleri gerçekleşmiştir.

Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının içlerinde umutların yeşermesine sebep olan Amasya Protokolü temelleri yeni atılan tam bağımsız Türkiye için oldukça fazla önem arz etmektedir. Amasya Protokolü sonucunda çeşitli kararlar alınmıştır. Yazımızın devamında Amasya Protokolü tarihi ve protokolde alınan kararlar, protokolün önemi gibi başlıklara değineceğiz.

Amasya Protokolü Tarihi

Damat Ferit Paşa’nın istifası ile başa getirilen Ali Rıza Paşa hükümeti içerisinde milli mücadeleye ve Kuvay-i Milliye’ye yakın kişilerin olması Mustafa Kemal Paşa ve destekçilerine büyük bir umut ışığı olmuştu. Ali Rıza Paşa’nın yayımlanmış olan beyannameye olumlu bakması sebebi ile 20-22 Ekim 1919 tarihleri arasında Amasya Protokolü (Amasya Görüşmeleri) gerçekleştirildi.

Gerçekleştirilen görüşmelerde Ali Rıza Paşa hükümetini temsilen Bahriye Nazırı Salih Paşa katılım sağlarken, Temsil Heyeti adına ise Rauf Bey, Bekir Sami Bey ve Mustafa Kemal Paşa bulunmuşlardır.

Amasya Protokolü’nün Maddeleri

Amasya Protokolü’nün sonucunda yapılan görüşmeler ile iki heyet arasında toplamda beş protokol tespit edilmiştir. Amasya Protokolünde alınmış olan kararlara göre:

  • Milli teşkilat yani Temsil Heyeti ile hükümet arasında herhangi bir anlaşmazlık kalmamıştır.
  • Vatan topraklarının bütünlüğü ve bağımsızlığının korunması esastır.
  • Müslüman olmayan kişi veya kurumlara ekstra bir ayrıcalık verilmeyecektir.
  • Milletvekili seçimi serbestçe yapılabilecektir.
  • Hükümetin lehinde veya aleyhinde bir yazı yazılmayacaktır.
  • Sivas Kongresi kararları Mebusan Meclisi’nde kabul görülmesi şartı ile uygun görülmüştür.
  • Mebusan Meclisi’nin İstanbul’da toplanması güvenlik açısından uygun görülmemiştir.

Amasya Protokolü’nün Önemi

Amasya Protokolü içerisinde alınan kararlar ile Ali Rıza Paşa hükümeti Temsil Heyeti’ni artık tam olarak tanımış olmuştur. Burada alınan en önemli karar ise Mebusan Meclisi’nin tekrar toplanacak olması kararı olmuştur.


Yorumlar

    […] Amasya Protokollerinde alınan kararlar ile Ali Rıza Hükümeti, Temsil Heyeti’nin istekleri ile Mebusan Meclisi’ni son kez toplama kararı almıştır. Kararlar alındıktan sonra bir sonraki soru ise son Mebusan Meclisi’nin nerede toplanacağı olmuştur. Temsil Heyeti ve Mustafa Kemal Paşa İstanbul’un sınırlarında işgal tehlikesi olduğundan Mebusan Meclisi’nin İstanbul’da toplanmasına son derece karşı çıkmaktaydılar. Eğer İstanbul’da Mebusan Meclisi toplanır ise İstanbul gibi işgalin sınırında olan bir noktada yeni tam bağımsız Türkiye’nin temelleri atılırken güvenlik tehlikesi yaşanacaktı. Bu sebeple sonuna kadar karşı çıkan Temsil Heyeti, bu tehlikeyi pek görmeyenlerin ve Osmanlı Hükümeti’nin baskı ve ısrarları neticesinde son Mebusan Meclisi İstanbul’da toplanmış oldu. […]


Bir yorum bırak
Mail adresiniz kimseyle paylaşılmayacaktır.
  • Arşivler